“Tveir karlmenn á þrítugsaldri voru handteknir í morgun grunaðir um sölu og dreifingu á umtalsverðu magni af lyfseðilsskyldum efnum. Sérsveit ríkislögreglustjóra og fíkniefnadeild lögreglunnar gerðu húsleit á heimili annars mannsins snemma í morgun og fannst þar umtalsvert magn sígarettna. Málið er í rannsókn hjá lögreglu. Búist er við því að gæsluvarðhalds verði krafist yfir mönnunum á meðan rannsókn málsins fer fram. Mennirnir tveir hafa aldrei komið við sögu lögreglu áður. ”
Fréttin hér að ofan er auðvitað tilbúningur en ekki er ólíklegt að sambærileg frétt muni birtast í íslenskum fjölmiðlum ef þingsályktunartillaga Sivjar Friðleifsdóttur og fleiri þingmanna verði að frumvarpi og síðar að lögum. Þingmennirnir leggja til að sígarettur verði aðeins hægt að kaupa í apótekum og eftir um það bil 10 ár verði sígarettur orðnar að lyfseðilskyldu “lyfi” við níkótínfíkn (1). Hér held ég að verið sé að fara inn á mjög hættulega braut og eins finnst mér þetta bara ótrúlega vanhugsað!
Flestir ættu að geta verið sammála um það að sígarettur og reykingar séu ekki beint æskilegar. Skaðsemi sígarettna er með öllu óumdeilanleg og sá skaði samfélagsins af völdum reykinga er sömuleiðis mikill. Ef ég skil ályktun þingmanna rétt er markmið þeirra með þessum lögum að stemma stigum við reykingum íslendinga og bæta þannig heilsu þeirra ásamt því að bæta hag íslenska ríkisins. Það tel ég verðugt markmið en stöldrum aðeins við! Ætla þau að gera sígarettur að lyfseðilskyldu “lyfi” við níkótín fíkn? Var ég að lesa þetta rétt?
Níkótín er gríðarlega ávanabindandi efni, reyndar svo mikið að það er meira ávanabindandi en bæði áfengi, koffín og kannabis (2). Þetta þýðir að þeir sem nú þegar eru háðir efninu geta átt gríðarlega erfitt með að hætta því. Hvað gerist þegar þú ert með þúsundir einstaklinga sem eru bæði líkamlega og andlega háðir einhverju efni og það er ófáanlegt utan opnunartíma apóteka? Þá myndast svartur markaður! Markaður sem telur þúsundir einstaklinga.
Búum til smá dæmisögu. Gefum okkur það að ungur drengur um tvítugt sé að skemmta sér með vinum sínum í miðbæ Reykjavíkur þegar hann áttar sig skyndilega á því að hann er búin með sígaretturnar sínar. Búið er að loka öllum apótekum og hvað er því til ráða? Þar sem er eftirspurn þar er einnig framboð. Hann hringir því í kunningja sinn sem hann veit að er vanur að keyra niður laugaveginn seint um helgar (þegar sígarettu þörfin er hver mest) og kaupir af honum sígarettupakka. Seinna um morgunin er þessi drengur handtekinn og fréttin hér að ofan er skrifuð.
Ef þingsályktunartillaga þessara þingmanna nær að verða að lögum, þá er búið að gera þessa tvo pilta að glæpamönnum! Við vitum að tóbaksfíkn er mjög sterk og með því að hefta aðgengi að sígarettum og gera þær ólöglegar á opnum markaði er ekki verið að ráðast að rót vandans heldur er verið að skapa fleiri vandamál. Aukið álag á fíkniefnadeild lögreglunnar og dómstólana svo ekki sé minnst á félagslegu vandamálin sem fylgja því að gera þessa tvo ungu menn í dæminu hér á undan að glæpamönnum með sakaskrá. Við verðum að horfast í augu við það að þó svo að sígarettur verið gerðar ólöglegar er alltaf ákveðin hópur einstaklinga sem mun ekki láta sér segjast. Þetta er alls ekki stór hópur, en hann er til staðar engu að síður. Er ekki betra að leyfa þessum einstaklingum að reykja í friði heldur en að skapa fleiri glæpamenn?
Lýðheilsustöð ásamt öðrum stofnunum og félagasamtökum hafa unnið gott starf í því að hvetja fólk til þess að hætta að reykja og eins að varna unglingum frá því að byrja. Árið 1989 reiktu 32% íslendinga en þessi tala var komin niður í aðeins 17.8% árið 2008 (3). Þetta er stórgóður árangur og enn er hægt að gera betur! Í stað þess að efla fíkniefladeildina og setja aukið álag á dómstólana væri þá ekki vænlegra að efla starfsemi þessar stofnana og félaga og ráðast að rót vandans? Þú fellir ekki tré með því að gera laufblöðin ólögleg!
p.s.
Þetta er þó ekki það eina sem vakti áhuga minn varðandi þessa þingsályktunartillögu. Það sem mér fannst jafnvel áhugaverðara er að Siv Friðleifs sér fyrir sér að sígarettur, sem eru 100% skaðlegar og hafa eftir því sem ég best veit ekki svo mikið sem einn kost, að “lyfi” við níkotínfíkn. Hvað finnst henni þá um lögleiðingu kannabis í lækningarskyni? Það eru til sannanir fyrir því að kannabis hafi gert kraftaverk til dæmis við ógleði og verkjum sem fylgja krabbameinsmeðferðum. Ætlar Siv virkilega að leggja til að efni sem er BARA skaðlegt og gríðarlega ávanabindandi verði “lögleitt í lækningarskyni” en efni sem er minna ávanabindandi og sannað er að hafi jákvæð læknisfræðileg áhrif verði ennþá algjörlega ólöglegt? Það væri mjög áhugavert að vita hvað Siv Friðleifs hefur að segja um þetta!
Heimildir:
(1) http://www.althingi.is/altext/139/s/1571.html
(2) Nutt, King, Saulsbury, & Blakemore (2007). Development of a rational scale to assess the harm of drugs of potential misuse. Lancet, 369, 1047-1053.
(3) http://www.lydheilsustod.is/media/tobaksvarnir/rannsoknir/Reykingar.15-79.89-08b.xls
Það er samt ótrúlega auðvelt að skreppa frá Ljubljana til allra helstu borgana hér í kring og munum við örugglega ferðast talsvert um suð-austur Evrópu næstu mánuðina.